Poradnik doktoranta (część 1)

Poradnik doktoranta (część 1)

Doktorat to wspaniała przygoda, którą będziemy wspominali przez całe życie. Dobrze zrealizowana praca doktorska może stanowić przepustkę do świata nauki na najwyższym poziomie. Zdarza się też, że praca doktorska wymyka się spod kontroli i staje się utrapieniem, a termin obrony jest wielokrotnie przekładany.

Aby uniknąć tego niebezpieczeństwa warto na samym początku wyraźnie zorganizować ramy swojego działania. Doktoranci mają zwykle bardzo dużo swobody. Taka sytuacja jest oczywiście bardzo komfortowa, ale też kryje w sobie pewne zagrożenia przed którymi lepiej zawczasu się obronić.

Niniejszy wpis jest pierwszym z serii i dotyczy zdefiniowania celu doktoratu i ogólnego planu działania.

Dlaczego robię badania?

Na początek warto się upewnić, że znasz odpowiedź na to pytanie. Jest to fundamentalne zagadnienie, które mimo wszystko nie zawsze jest definiowane na samym początku.

Pytanie nie brzmi “co zamierzam zrobić?“. Nie chodzi więc tutaj o określenie zakresu działań, czynności które zamierzasz podjąć. Dla przykładu zdanie “zamierzam zbadać jak aktywność fizyczna pacjentów wpływa na szanse powodzenia leczenia choroby X” przedstawia tylko zakres czynności. Nie odpowiada ono dlaczego takie badania są potrzebne.

Nie chodzi też tutaj o określenie sposobu w jaki zamierzasz osiągnąć swój cel. Kontynuując poprzedni przykład ktoś mógłby powiedzieć “zamierzam wykonać zestaw ankiet połączonych z monitoringiem postępu leczenia choroby X”. Dobór sposobu przeprowadzenia badań, metody, aparatury, odczynników i ewentualnych analiz statystycznych jest bardzo ważny, ale przedstawione w nagłówku pytanie dotyczy jeszcze głębszego poziomu. Dotyczy motywacji do badań.

Szukamy więc odpowiedzi na pytanie “dlaczego?”. Dlaczego zajmujesz się tym zagadnieniem? Dlaczego jest ono istotne? Odpowiedź na to pytanie w przytoczonym przykładzie może brzmieć “chcę, aby więcej osób było skutecznie leczonych z choroby X”.

Bez względu na zakres tematyczny pracy i szczegóły techniczne ważne aby znać odpowiedź na pytanie dlaczego takie badania są potrzebne. Nie oznacza to, że badania muszą być aplikowane. Nie zawsze motywacja jest związana z potrzebą otoczenia społeczno-gospodarczego. Potrzeba może oczywiście mieć charakter naukowy i być związana z chęcią głębszego zrozumienia zjawiska.

Warto zadać sobie pytanie “czy rozumiem dlaczego moje badania są potrzebne?”. Dzięki tej wiedzy:

  • lepiej zorganizujesz swoją pracę wiedząc jaki jest oczekiwany rezultat,
  • będziesz wiedział które rezultaty pracy są kluczowe, a które nie muszą koniecznie zostać spełnione
  • twoje publikacje będą lepiej odpowiadały potrzebie środowiska/odbiorcy
  • będziesz miał więcej zapału do pracy

Jeżeli nie jesteś pewien czy znasz w pełni motywację swojej pracy warto umówić się na spotkanie z promotorem! Bardzo ważne jest też dobre poznanie obecnego stanu wiedzy na dany temat, aby móc lepiej zdefiniować cel swojej pracy.

Skuteczny przegląd literatury

Pierwszy okres pracy nad doktoratem to najczęściej intensywny przegląd literatury. Ten etap wiąże się z bardzo żmudnym czytaniem artykułów, tekstów źródłowych i zbieraniem wiedzy w obszarze związanym z tematyką pracy. Aby ułatwić Tobie skuteczne rozpoczęcie przeglądu literatury pod kątem doktoratu pragnę podzielić się kilkoma pomysłami.

Warto korzystać z narzędzi typu “Manager Referencji“. Wspominaliśmy wiele razy o ich użyteczności. Nie ważne czy to “Zotero”, “Mendeley”, “EndNote”, “RefWorks” czy inne tego typu narzędzie. Ważne żeby jak najszybciej zacząć korzystać z jednego z nich i składować w nim każde odnotowane użyteczne źródło.

Dla głębszego utrwalenia wyników przeglądu literatury warto rozważyć stosowanie metody “Literature review matrix“. Jest to zwykła tabela zawierająca w jednym kierunku różne źródła literaturowe. W drugim kierunku można wypisać kluczowe aspekty analizowanych problemów. Ich wybór jest oczywiście całkowicie podległy specyfice analizowanej tematyki i zależy również od subiektywnego wyboru badacza. Aby dokładniej zrozumieć to narzędzie i zobaczyć kilka przykładów wystarczy wpisać “Literature review matrix” w pole dowolnej wyszukiwarki.

Warto na samym początku pracy zorganizować sobie miejsce na materiały referencyjne. W klasycznym podejściu tę rolę pełnił notatnik. Czasy się jednak zmieniły i dzisiaj dużo łatwiej jest składować informacje cyfrowo. W celach roboczych i na użytek własny możesz kopiować część danych/wykresów/tabel. Wszystkie te informacje powinny być zbierane w jednym miejscu lub dokumencie. W ten sposób naturalnie akumulujesz wiedzę i dokonujemy systematycznej organizacji. Dobrym miejsce do organizacji materiałów referencyjnych jest “OneNote” oraz “Google Keep”. Równie dobrze mogą się sprawdzić dokumenty tekstowe lub prezentacje. Ważne, żeby na początku zdefiniować miejsce gdzie będą składowane materiały referencyjne.

Dobrze rozpocząć pisanie już od początku doktoratu. W wielu uczelniach zagranicznych wymaga się od doktorantów, aby składali okresowe raporty podsumowujące ich dotychczasowe postępy. Nawet jeżeli Twoja uczelnia tego nie wymaga, warto założyć sobie określone daty, kiedy przekażemy promotorowi pewne partie tekstu. To nie muszą być od razu gotowe fragmenty pracy. Zapisanie tekstu wiąże się jednak z potrzebą uporządkowania informacji, które bardzo przybliża Ciebie do celu (nawet jeżeli ostatecznie nie wykorzystasz wielu fragmentów przygotowanego tekstu).

Powyższe uwagi to zaledwie dwa zagadnienia z długiej listy porad jakie sam bym sobie dał, gdybym dzisiaj rozpoczynał doktorat. W kolejnym artykule z cyklu przedstawię dalsze pomysły dla osób rozpoczynających swoją przygodę z nauką.

Bez komentarzy

Napisz komentarz

Komentarz
Nazwa
E-mail
Website